PROGRAMMA NAJAAR 2010
De colleges zullen worden gegeven op maandag het 7e en 8e uur.
Het 7e uur is van 15.45 16.30 uur
Het 8e uur is van 16.45 17.30 uur
Maandag 13 september
1: Hoe werkt Big History?
Wat is Big History, en hoe is dit vak ontstaan? Is het mogelijk een theorie van Big History te formuleren met behulp waarvan het gehele verleden simpel kan worden samengevat, terwijl deze theorie ook mogelijk meer helderheid verschaft over wat ons in de toekomst te wachten staat?
Fred Spier, Universitair hoofddocent Big History, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 1 en 2.
Maandag 20 september
2: Oorsprong van het heelal en de sterrenwereld
Een overzicht van moderne zienswijzen op onze plaats in het heelal in ruimte en tijd. Hoe zijn het heelal en de sterrenstelsels ontstaan, en waar komen de chemische elementen vandaan, de bouwstenen van alle vormen van complexiteit?
Ralph Wijers, Hoogleraar hoge energie astrofysica, Sterrenkundig Instituut Anton Pannekoek, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 3.
Maandag 27 september
3: Het zonnestelsel
De verkenning van ons zonnestelsel de afgelopen vijftig jaar met behulp van ruimtevoertuigen was een unieke gebeurtenis in de mensheidgeschiedenis. Aan de hand van een overzicht van de huidige kennis van zon en planeten zullen het ontstaan en de ontwikkeling van ons zonnestelsel worden belicht. In hoeverre is ons zonnestelsel uniek?
Carsten Dominik, Hoogleraar sterrenkunde, Radboud Universiteit Nijmegen, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 4 (62-70).
Maandag 4 oktober
4: Aarde en leven
Waarom evolueerde het (voor zover bekend unieke) dynamische planetaire Systeem Aarde (dat bestaat uit de vaste aarde, de dampkring, de hydrosfeer, de biosfeer en hun interacties) op een wijze die afwijkt van de geologisch gelijksoortige planeten Venus en Mars?
Harry Priem, Hoogleraar planetaire geologie en isotopen geologie, Universiteit Utrecht, curator Artis Geologisch Museum, Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 4 (70-81)
Maandag 11 oktober
5: Hoe is het leven ontstaan?
Bert Meijer, Hoogleraar macro organische chemie, Technische Universiteit Eindhoven
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 4 (78-81)
Maandag 18 oktober
6: Leven en evolutietheorie
Met behulp van de evolutietheorie wordt de ontwikkeling van het leven op aarde verklaard. Binnen de moderne evolutietheorie bestaan verschillende visies in de verhouding tussen ecologische ontwikkelingen, natuurlijke selectie en toeval.
Koen Martens, Hoogleraar biologie, Universiteit van Gent, Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, Brussel
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 5
Maandag 8 november
7: Evolutie van de mens
Paleo antropologen bestuderen menselijke fossielen en het proces waardoor we mens zijn geworden. Een boeiend vak dat raakvlakken heeft met biologie, geologie, archeologie en sociale wetenschappen. Er wordt aandacht geschonken aan belangrijke onderwerpen in dit vakgebied, zoals de grote rijkdom van menselijke fossielen in Afrika, het rechtop lopen, de oorsprong van de moderne mens en de vraag waarom mensen zijn uitgerust met een uitgebreid brein.
John de Vos en Paul Storm, Paleo antropologen, Naturalis, Nationaal Natuurhistorisch Museum, Leiden
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 6.
Maandag 15 november
8: Lange termijn klimaatveranderingen en de invloed daarvan op leven en mensheid
Door het lezen van natuurlijke archieven kunnen veranderingen in de omgeving van de mens tijdens de laatste vijf miljoen jaar worden gereconstrueerd. Deze veranderingen worden gestuurd door veranderingen in het klimaat, die onder andere worden beïnvloed door astronomische factoren. De dynamiek en evolutie van ecosystemen ten gevolge van klimaatveranderingen hebben ook invloed op de ontwikkeling van samenlevingen.
Henry Hooghiemstra, Hoogleraar palynologie en Kwartair ecologie, Universiteit van Amsterdam
Geen verplichte literatuur
Maandag 22 november
9: Vroege landbouwsamenlevingen
Het ontstaan van landbouw en veeteelt was een geheel nieuwe manier om in de behoefte aan materie en energie te voorzien. Deze revolutie vond plaats in verschillende delen van de wereld, mede als een gevolg van klimatologische veranderingen aan het einde van de laatste ijstijd. De nieuwe symbiose tussen mensen, planten, en (later) grotere dieren had uitermate grote gevolgen voor alle betrokkenen.
Fred Spier, Universitair hoofddocent Big History, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 7 (138-156)
Maandag 29 november
10: Het ontstaan van staten
Waar en wanneer ontstond ons huidige sociale regime? Op het Euro Aziatisch Afrikaanse continent namen vijfduizend jaar geleden de maatschappelijke verschillen toe. In de Amerika's deden zich vergelijkbare verschillen voor, alhoewel die trager verliepen. Binnen staten ontstonden georganiseerde religies en militaire systemen. De uitwisseling van kennis en materiële middelen nam toe. Wereldreligies en wereldtalen verschenen. Dit alles resulteerde in veranderende balansen binnen en tussen samenlevingen, alsmede tussen mensen en de rest van de natuur, inclusief besmettelijke ziekten.
Esther Quaedackers, Docent Big History, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 7 (156-168)
Maandag 6 december
11: Globalisering en industrialisering
Ongeveer vijfhonderd jaar geleden begon de eerste fase van globalisering, doordat Europeanen de wereld rondreisden, delen ervan veroverden en een wereldomspannend handelsnetwerk vestigden. Dit leidde tot diepgaande politieke veranderingen alsmede tot de vorming van een nieuwe wereldwijde arbeidsdeling. De industrialisering, begonnen in Engeland rond 1780, versterkte dit proces en droeg er in beslissende mate toe bij dat eerst Europeanen en later Noord Amerikanen een groot machtsoverwicht op wisten te bouwen dat tot op heden voortduurt. In de afgelopen decennia hebben de nieuwe informatie en communicatiemiddelen bijgedragen tot een nieuwe golf van globalisering.
Fred Spier, Universitair hoofddocent Big History, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 7 (168-188)
Maandag 13 december
12: Verleden, Heden en Toekomst
Een samenvatting van het verleden met behulp van het in de cursus aangeboden theoretische perspectief. Wat valt er op basis hiervan te zeggen over de toekomst?
Fred Spier, Universitair hoofddocent Big History, Universiteit van Amsterdam
Verplichte literatuur: Big History and the Future of Humanity, hoofdstuk 8.
